Column: Gerben van Dijk

b_250_0_16777215_00_images_stories_EM3-Column.jpgMonumenten niet laten gijzelen!
Ineens had ik ze allebei in beeld. Links op de achtergrond De Hef waar een drijvende bok bezig was om het val terug te plaatsen. Een belangrijk moment in de restauratie van dit Rotterdamse Rijksmonument. Aan de rechterkant op de voorgrond rijst het Poortgebouw op. Sinds 1986 heeft dit kantoorgebouw de status van Rijksmonument. Van een afstandje ziet het er prachtig uit. Tot je dichterbij komt. De verpaupering komt je tegemoet. Dan blijkt ineens dat sommige monumenten veel meer tellen dan andere. Dat is toch niet uit te leggen aan de samenleving?

De restauratie van De Hef kostte ruim 10 miljoen euro. Best veel gemeenschapsgeld voor een monument waar je alleen maar naar kunt kijken. Omdat alle plannen voor herbestemming het niet haalden is de brug geconserveerd. Dit neemt niet weg dat het fantastisch is dat dit icoon behouden blijft. Wie weet komt er ooit toch een nieuwe bestemming in beeld.
Hoe anders gaat het bij het Poortgebouw. Een slepende kwestie die in schril contrast staat met de robuustheid van het gebouw. Het begon met een kraakactie begin jaren ‘80. De bewoners van nu, verenigd in een woongroep, hebben sinds 1984 een huurcontract. De huidige eigenaar wil van het gebouw weer een kantoor maken. Jarenlang is het onderhoud aan de buitenzijde verwaarloosd. Geschillen en rechtszaken tekenen de geschiedenis van de laatste decennia. Volgens de eigenaar, die het pand voor € 450.000 kocht, is de huur zo laag dat er geen geld is voor de restauratie.
Ik kan niet in de portemonnee van de eigenaar kijken en toch durf ik te beweren dat het onzin is dat er geen geld is. Waar een wil is, is een weg. Als er een goed plan is, zijn voor de restauratiekosten laagrentende leningen te verkrijgen. Onlangs roerde de Rotterdamse politiek weer eens. Er moet nu echt wat gebeuren. Zo kon het echt niet langer. Vijf jaar geleden klonken vergelijkbare signalen... Zal er nu echt iets gebeuren of blijft het opnieuw bij woorden en gesprekken? Ik hoop het eerste. Wat mij betreft komt in de beleidsbrief ‘Erfgoed telt’ aandacht voor dit soort schrijnende situaties. Niet alleen aandacht, maar ook oplossingen. Met een simpel uitgangspunt: Als je als eigenaar en/of bewoners niet goed voor een Rijksmonument kunt of wilt zorgen dan moet je plaats maken. Wegwezen! Dat geldt trouwens ook als een (lokale) overheid monumenteigenaar is en meerdere malen een brevet van onvermogen afgeeft. Hoe dit praktisch moet? Sinds een tijdje hebben we in Nederland de Nationale Monumenten Organisatie. Geef deze organisatie de (financiële) middelen en de macht om situaties als het Poortgebouw vlot te trekken. Met als uiterste middel de bevoegdheid om tot onteigening en ontruiming over te gaan. Om zo door tijdig ingrijpen verlies voor de samenleving te voorkomen.
Als we een gebouw tot Rijksmonument verklaard hebben is het te bijzonder om het vervolgens jaren te laten gijzelen door onwillige of onkundige eigenaren en/of bewoners. Op de tijdsschaal van het monument zijn zij niet meer dan toevallige passanten.

Gerben van Dijk, voorzitter H-team